Digitale werkgeheugentraining voor kinderen: werken apps echt?

Ken je dat? Je kind is net even te druk, vergeet wat je net gezegd hebt, of blijft hangen bij die ene moeilijke rekenles.

Tegenwoordig hoef je niet meer naar een saai kantoor voor hersenkracht. Er is een app voor.

En niet zo’n beetje ook. De markt voor digitale werkgeheugentraining voor kinderen is gigantisch. De vraag is: is het gewoon digitaal snoepgoed, of helpen die apps echt?

We duiken in de wereld van de hersenkracht-trainers. Van Kahoot! tot aan de serieuze breintrainers. Laten we helder kijken wat wel werkt en wat vooral leuk vermaak is.

Wat is werkgeheugen eigenlijk?

Voordat we apps downloaden, moeten we begrijpen wat we trainen. Werkgeheugen is niet hetzelfde als je langetermijngeheugen. Het is meer een soort tijdelijke notitie in je hoofd.

Je gebruikt het om informatie even vast te houden en te bewerken.

Stel: je kind leest een zin. Om die te begrijpen, moet het de beginletters even onthouden terwijl het de rest van de zin leest. Dat is werkgeheugen.

Of je geeft een opdracht: “Pak je boek, leg het op bladzijde 10 en haal je potlood.” Als het werkgeheugen zwak is, is het kind het potlood vergeten voordat het bij de tafel is. Wetenschappers noemen dit het “mentale notitieblok”. Het is beperkt. Bij kinderen is dit blok nog volop in ontwikkeling.

Sommige kinderen hebben van nature een groter blok dan anderen. Maar de vraag is: kun je dat blok uitbreiden?

De belofte van apps: Trainen als een topsporter

Apps als BrainGym, StudyGym of de klassieker Cogmed beloven gouden bergen. Ze claimen dat je kind beter wordt in school door dagelijks te spelen.

De belofte is simpel: hersenen zijn plastic. Ze kunnen groeien, als je ze maar de juiste prikkels geeft. Veel apps werken met zogenaamde ‘dual n-back’ oefeningen.

Klinkt ingewikkeld, maar het idee is simpel. Je ziet een blokje bewegen op een scherm en hoort tegelijkertijd een letter.

Je moet beide onthouden. Na een tijdje moet je zeggen of het blokje op dezelfde plek is als twee stappen geleden, en of de letter hetzelfde is. Het is vermoeiend. En dat is het idee: uitdaging zorgt voor groei. Apps zoals Lumosity (hoewel meer voor volwassenen) en specifieke kinderapps gebruiken spelletjes om dit te trainen.

Denk aan geheugenspelletjes, aandachtstests en snelheidsoefeningen. Het ziet er vaak mooi uit, met beloningen en sterretjes.

Werkt het echt? De harde cijfers

Hier wordt het spannend. Werkt het echt of is het een placebo-effect?

Laten we eerlijk zijn: er is veel onderzoek gedaan, en de meningen zijn verdeeld. Er zijn studies die laten zien dat kinderen beter worden in de app zelf. Dat is logisch.

Als je elke dag hetzelfde geheugenspelletje speelt, word je daar beter in. Maar de echte vraag is: verplaatst die vooruitgang zich naar de klas? Uit onderzoek naar programma’s zoals Cogmed blijkt dat kinderen inderdaad hun werkgeheugen zien verbeteren. Maar de effecten zijn vaak klein tot matig.

Het gaat niet om wonderen. Een kind dat een werkgeheugen van 4 op een schaal van 10 heeft, wordt misschien een 5 of een 6.

Een enorme sprong is het zelden. Een bekend probleem is het “near transfer” versus “far transfer” effect. “Near transfer” betekent dat je beter wordt in de app. Dat werkt. “Far transfer” betekent dat je beter wordt in rekenen of taal in het echte leven.

Dat is veel lastiger te bewijzen. Veel apps scoren hoog op near transfer, maar laag op far transfer.

Concreet: een kind kan supergoed worden in het onthouden van blokjes op een scherm, maar het huiswerk blijft moeilijk.

De valkuil van gamification

De transfer naar de schoolbanken is vaak minder sterk dan de apps beloven. Apps zijn gemaakt om verslavend te zijn. Ze gebruiken gamification: punten, levels, beloningen.

Dit is leuk, maar het kan ook een valkuil zijn. Het kind traint niet omdat het de cognitieve uitdaging waardeert, maar omdat het de beloning wil.

Als je de app verwijdert, stopt de prikkel. Bij sommige kinderen verdwijnt de vooruitgang dan snel weer.

Het is net als fitness: alleen als je blijft bewegen, blijf je fit. Een app is een hulpmiddel, geen magische pil.

Wanneer werken apps wel?

Apps kunnen wel degelijk waarde hebben, mits je ze slim inzet. Ze zijn geen vervanging van goed onderwijs, maar een aanvulling. 1. Herstel na blessure of ziekte: Als een kind door een ongeluk of ziekte cognitieve problemen heeft opgelopen, kan gerichte training met een app helpen om het brein weer op te bouwen.

Dit gebeurt onder begeleiding van een neuropsycholoog. 2. Focus en aandacht: Sommige apps zijn specifiek ontworpen voor kinderen met ADHD.

Ze leren kinderen om hun aandacht langer vast te houden. Onderzoek toont aan dat dit kan helpen, vooral als de training wordt gecombineerd met gedragstherapie.

3. Spelenderwijs leren: Voor jonge kinderen (4-7 jaar) zijn apps een leuke manier om basisvaardigheden te oefenen. Denk aan apps van Topo of Leerrijk. Benieuwd of digitale werkgeheugentraining voor kinderen echt werkt?

De rol van de ouder

Ze zijn niet per se wetenschappelijk bewezen als “werkgeheugen trainer”, maar ze houden het brein actief.

De app alleen is niet genoeg. De ouder is de coach. Als je kind een app speelt, praat er dan over. Vraag: “Hoe heb je dat onthouden?” of “Waarom denk je dat het blokje daarheen ging?” Dit helpt het kind om na te denken over zijn eigen denkproces. Dat heet metacognitie, en dat is minstens zo belangrijk als het geheugen zelf.

De alternatieven: Offline kracht

Digitale training is niet de enige manier. Soms zijn analoge methoden effectiever en leuker.

Spelletjes: Geheugenkaartspellen, schaken, of zelfs simpel kaarten. Deze spellen vereisen concentratie en het onthouden van regels en patronen. Ze zijn sociaal en vaak intensiever dan een scherm.

Sport: Beweging is cruciaal voor het brein. Sporten waarbij je coördinatie en ritme moet gebruiken, zoals zwemmen of turnen, stimuleren het werkgeheugen direct.

Lezen: Een boek lezen (niet op een scherm) is een van de beste trainingen voor het werkgeheugen.

Je moet de verhaallijn bijhouden, personages onthouden en woordbetekenissen combineren. Chatten: Echt praten. Een gesprek voeren waarbij je moet luisteren en reageren, is een zware workout voor je werkgeheugen. Geen app kan dat volledig nabootsen.

Hoe kies je de juiste app?

De markt is vol met apps. Hoe kies je de juiste?

Let op de volgende punten: Een bekende Nederlandse aanbieder is Snappet, hoewel dit meer een schoolplatform is, bevat het elementen van adaptief leren. Ook Gynzy wordt veel gebruikt in het onderwijs. Voor specifieke breintraining zijn internationale namen als Kahn Academy (niet specifiek geheugen, maar algemeen leren) en Elevate populair.

• Wetenschappelijke basis: Zoek apps die zijn gebaseerd op neurologisch onderzoek. Apps zoals Cogmed zijn klinisch getest.
• Leeftijd: Kies een app die past bij de ontwikkelingsfase van je kind. Te moeilijk is frustrerend, te makkelijk is saai.
• Spelplezier: Als het kind het niet leuk vindt, stopt het ermee. Kies iets wat aansluit bij hun interesses.
• Duur: Korte sessies (15-20 minuten) zijn beter dan lange. Hersenen raken snel vermoeid.

Conclusie: Een hulpmiddel, geen toverstaf

Terug naar de hoofdvraag: werken apps echt? Het antwoord is: ja, maar met een kanttekening.

Apps kunnen het werkgeheugen verbeteren, vooral binnen de context van de app zelf.

Ze kunnen helpen bij specifieke problemen, zoals aandachtstekorten of revalidatie. Maar ze zijn geen magische oplossing voor alle schoolproblemen. De grootste winst zit hem in de combinatie.

Gebruik apps als onderdeel van een breder programma: gezond eten, veel slapen, sporten, lezen en veel praten. Apps zijn de kers op de taart, niet de taart zelf.

Als ouder hoef je niet panisch te worden van schermtijd, maar wees selectief. Kies kwaliteit boven kwantiteit. En onthoud: het beste wat je kunt doen voor het werkgeheugen van je kind, is misschien wel samen een potje kaarten of gewoon een goed gesprek voeren. Dat is gratis en werkt altijd.