Ken je dat? Een kind dat super slim is, maar thuis de gymtas altijd vergeet, of op school de opdrachten maar niet af krijgt. Het lijkt soms op chaos, maar vaak zit er een logische verklaring achter.
▶Inhoudsopgave
We hebben het dan over EF-problemen, oftewel problemen met de executieve functies.
Dit zijn de hersenprocessen die helpen bij plannen, organiseren en focussen. In Nederland worstelt naar schatting zo’n 15 tot 20% van de kinderen hiermee.
Het is dus vaker voorkomend dan je denkt. In dit artikel lees je niet alleen wat EF-problemen zijn, maar ontdek je de beste boeken van dit moment om je kind te helpen. Laten we beginnen.
Wat zijn EF-problemen eigenlijk?
EF staat voor Executive Function, ofwel executieve functies. Dit klinkt ingewikkeld, maar het zijn eigenlijk de ‘baasjes’ in je hoofd.
- Werkgeheugen: informatie even onthouden.
- Flexibel denken: kunnen wisselen van plan.
- Impulscontrole: niet meteen je hand opsteken of roepen.
- Planning: weten hoe je een taak aanpakt.
Ze regelen alles wat je doet, van het plannen van je dag tot het onderdrukken van een impuls. Denk aan: Bij kinderen met EF-problemen werken deze ‘baasjes’ niet altijd soepel. Het kind is niet lui of ondeugend; het kan echt niet anders. Ze vinden het moeilijk om taken te starten, op te ruimen of hun aandacht bij één ding te houden.
Het is belangrijk om te weten: EF-problemen zeggen niets over de intelligentie van een kind. Een kind kan hoogbegaafd zijn en toch moeite hebben met plannen.
De signalen herkennen: hoe ziet het eruit?
Voordat je boeken gaat kopen, is het slim om te weten waar je op moet letten. Herkenning is de eerste stap naar hulp.
Moeite met plannen en organiseren
Hier zijn de meest voorkomende signalen: De schooltas zit vol rommel, huiswerk wordt vergeten en de kamer ziet eruit als een slagveld. Het kind ziet door de bomen het bos niet meer. Je geeft een opdracht, en vijf seconden later is die alweer verdwenen.
Problemen met het werkgeheugen
Of ze vergeten wat ze net hebben gelezen terwijl ze de bladzijde omslaan.
Impulsiviteit
Handen die sneller gaan dan het hoofd. Een kind dat door de klas roept, dingen pakt zonder na te denken, of boos wordt zonder reden. Het kind is snel afgeleid door geluiden of bewegingen. Stilzitten tijdens de les is een opgave, en taken worden vaak half afgemaakt.
Aandachtstekorten
De beste boeken om EF-problemen te begrijpen
Er is veel informatie te vinden, maar niet alles is even bruikbaar. Hieronder een selectie van boeken die de moeite waard zijn, geschreven voor ouders, docenten en iedereen die een kind beter wil begrijpen.
1. De Neurotype – David Sousa
Een echte aanrader voor in de boekenkast. David Sousa schrijft over hoe de hersenen leren, specifiek bij kinderen met leeruitdagingen. Hoewel de titel misschien technisch klinkt, is het boek erg toegankelijk.
Sousa legt uit hoe het brein van kinderen met EF-problemen anders werkt en hoe je het juiste hulpmiddel bij het specifieke EF-probleem van jouw kind kiest.
2. De Zelfregulatie Factor – Daniel Goleman
Het boek kost ongeveer €24,99 en is elke cent waard als je wilt weten waarom een kind reageert zoals het doet. Daniel Goleman is bekend van zijn werk over emoties en intelligentie. In dit boek (prijs ongeveer €22,99) duikt hij dieper in zelfregulatie, een kernonderdeel van executieve functies.
Goleman legt uit hoe kinderen hun emoties en gedrag kunnen sturen. Het is geen snelkookmethode, maar een diepgaand boek dat je helpt begrijpen hoe je een kind kunt leren om de eigen motor te besturen.
3. De Zachte Kracht – Daniel Goleman
Handig voor thuis en op school. Dit is eigenlijk een vervolg op zijn vorige werk, maar dan meer toegespitst op de praktijk.
Het boek (rond de €22,99) gaat over sociale en emotionele intelligentie. Voor kinderen met EF-problemen is het vaak moeilijk om sociale signalen te lezen en hierop te reageren. Goleman geeft inzicht in hoe je deze 'zachte' vaardigheden kunt trainen. Het helpt kinderen niet alleen met plannen, maar ook met het begrijpen van anderen.
4. Working Memory for Kids – Thomas Rivers en Pamela Rachin
Werkgeheugen is een pijler onder de executieve functies. Dit boek (prijs ongeveer €29,99) is specifiek gericht op het trainen van het werkgeheugen bij kinderen.
Het zit vol praktische oefeningen en activiteiten die je direct kunt toepassen. Het is geen langdradig theoretisch boek, maar een actieve handleiding. Ideaal voor ouders die thuis aan de slag willen met het geheugen van hun kind.
5. Executive Dysfunction in Children – David Russell
Voor de lezer die dieper in de wetenschap wil duiken, is dit een goed boek. Het is academischer dan de andere titels in deze lijst (prijs rond €79,99), maar zeer waardevol.
Russell analyseert hoe EF-problemen ontstaan en welke behandelmethoden effectief zijn. Hoewel het geschreven is voor professionals, bevat het voor ouders en leerkrachten veel bruikbare inzichten over de achtergrond van de problemen. Hoewel dit boek focust op ADHD, is de overlap met EF-problemen groot.
6. Het Kind met ADHD – Dr. Pieternel van Lieshout
Vrijwel alle kinderen met ADHD hebben moeite met executieve functies. Dit boek (prijs ongeveer €24,99) is een praktische handleiding voor ouders. Dr.
Van Lieshout schrijft op een warme, begrijpelijke manier over hoe je je kind kunt ondersteunen. De tips zijn direct toepasbaar, ook als je kind geen officiële ADHD-diagnose heeft maar wel moeite heeft met plannen en organiseren. Soms kunnen handige apps voor executieve functies hierbij een fijne extra ondersteuning bieden.
Handige hulpmiddelen naast boeken
Boeken geven kennis, maar de praktijk vraagt om actie. Naast het lezen van de boeken hierboven, zijn er simpele hulpmiddelen die het leven voor kinderen met EF-problemen makkelijker maken.
- Visuele ondersteuning: Gebruik klemborden, stickers of een witte muur. Een visuele planning helpt het werkgeheugen te ontlasten.
- Timers: Een visuele timer (die aftelt met kleur) helpt kinderen met time-management en het inschatten van tijd.
- Checklists: Hang een lijstje bij de deur voor de gymtas of bij het bed voor de ochtendroutine. Het weghalen van ‘moet-ik-nog-wat-vergeten’-stress is goud waard.
- Rust en structuur: Een vaste plek voor spullen en een duidelijke dagindeling zorgen voor voorspelbaarheid.
Waarop letten bij het kopen van een boek?
De boekenmarkt is groot. Om teleurstelling te voorkomen, let je op een paar dingen bij de aanschaf:
- Doelgroep: Is het boek geschreven voor ouders, docenten of therapeuten? Kies wat bij jouw situatie past.
- Praktisch versus Theoretisch: Wil je oefeningen doen of de theorie begrijpen? Sommige boeken zijn erg wetenschappelijk (zoals die van Russell), andere zijn praktisch (zoals Working Memory for Kids).
- Uitgavejaar: Wetenschap rondom het brein ontwikkelt zich snel. Kijk of het boek recent is (2024/2025).
Let op: prijzen kunnen fluctueren. Bekijk ook onze vergelijking van online EF-vragenlijsten; de genoemde bedragen zijn richtprijzen en kunnen per winkel of uitgeverij verschillen.
Conclusie
EF-problemen bij kinderen zijn uitdagend, maar zeker niet onoverkomelijk. Met de juiste kennis en tools kun je een kind enorm helpen. De boeken in deze lijst bieden een breed scala aan inzichten, van neurologisch tot praktisch.
Of je nu kiest voor de diepgaande theorie van David Russell of de praktische tips van Dr.
Van Lieshout, het belangrijkste is dat je begrijpt wat er in het hoofd van het kind speelt. Ga aan de slag, probeer dingen uit en onthoud: elk kind is uniek. Met geduld en de juiste begeleiding kan elk kind zijn potentieel bereiken.
Veelgestelde vragen
Wat zijn EF-problemen precies, en hoe zien ze er bij kinderen uit?
EF-problemen, of executieve functiestoornissen, zijn hersenprocessen die ons helpen om taken te plannen, te organiseren en ons te concentreren. Kinderen met EF-problemen kunnen moeite hebben met het starten van taken, opruimen, of hun aandacht vasthouden, wat zich kan uiten in rommelige schooltassen en vergeten opdrachten.
Welke signalen duiden op EF-problemen bij kinderen?
Let op signalen zoals moeite met plannen en organiseren, vergeten van schoolspullen, impulsiviteit (zoals roepen in de klas of dingen zonder nadenken pakken), en moeite met aandacht. Deze signalen kunnen wijzen op een onderliggend probleem met de executieve functies.
Is het normaal dat kinderen met EF-problemen niet lui zijn?
Nee, het is belangrijk te beseffen dat kinderen met EF-problemen niet lui of ondeugend zijn. Ze hebben simpelweg moeite met het uitvoeren van de ‘baasjes’ in hun hoofd – de processen die ons helpen om taken te plannen en uit te voeren. Het is een cognitieve uitdaging, geen karakterfout.
Zijn EF-problemen altijd een teken van lage intelligentie?
Nee, EF-problemen en intelligentie zijn los van elkaar te zien. Een kind kan hoogbegaafd zijn, maar toch moeite hebben met het organiseren van zijn gedachten en acties. Het is belangrijk om de sterke punten van het kind te benadrukken, naast de uitdagingen.
Welke boeken kunnen mij helpen om meer te begrijpen van EF-problemen bij kinderen?
Er zijn verschillende boeken die ouders en docenten kunnen helpen om EF-problemen beter te begrijpen. Denk bijvoorbeeld aan ‘De Neurotype’ van David Sousa, die inzicht geeft in hoe de hersenen leren, of boeken zoals ‘Hoogsensitief opvoeden’ van Melissa Mertens et al, die specifieke strategieën bieden.