Wat doet een praktijkcoach of orthopedagoog bij kinderen met EF-problemen?

Herken je dat? Je kind wil wel, maar het lukt gewoon niet.

De schooltas is weer zoek, het huiswerk is vergeten, of er ontstaat een enorme driftbui omdat de planning even anders loopt. Het voelt voor jou als ouder soms als een constante strijd, maar voor je kind is het vooral heel vermoeiend. De oorzaak ligt vaak bij executieve functies (EF).

Dit zijn de hersenfuncties die helpen bij het plannen, organiseren en concentreren.

Als deze functies niet soepel werken, ontstaan er problemen in het dagelijks leven. Een praktijkcoach of orthopedagoog kan hierbij helpen. In dit artikel lees je precies wat zij doen en hoe ze jou en je kind kunnen ondersteunen.

Wat zijn executieve functies eigenlijk?

Stel je executieve functies voor als de afstandsbediening van je hersenen. Ze regelen alles wat je doet zonder dat je er continu over nadenkt. Denk aan:

• Plannen en organiseren.
• Beginnen aan een taak (de eerste stap zetten).
• Flexibel zijn als iets anders loopt dan gepland.
• Impulsen controleren (niet zomaar iets roepen of doen).
• Concentratie vasthouden.

Deze vaardigheden zijn superbelangrijk op school, maar ook thuis en bij het maken van vrienden.

Onderzoek toont aan dat een goede ontwikkeling van executieve functies samenhangt met betere schoolprestaties en een stabielere emotionele ontwikkeling. Veel kinderen hebben hier moeite mee, vooral kinderen met ADHD, autisme of leerproblemen. Ze zijn niet lui of ondeugend; hun hersenen werken gewoon net even anders.

Hoe weten we dat het om EF-problemen gaat?

Om zeker te weten dat het om executieve problemen gaat, gebruiken professionals vaak de BRIEF-vragenlijst (Behavior Rating Inventory of Executive Function). Dit is een standaard hulpmiddel waarin ouders en leerkrachten het gedrag van het kind beoordelen.

Een score onder de 60 duidt op significante problemen. Een orthopedagoog of coach kijkt niet alleen naar deze cijfers, maar observeert het kind ook in de praktijk. Hoe reageert het kind op drukte? Hoe gaat het om met taken die gedaan moeten worden?

De rol van de orthopedagoog

Een orthopedagoog is de specialist als het gaat om de ontwikkeling van kinderen.

Diagnostiek en observatie

Bij EF-problemen is de orthopedagoog vaak de persoon die de diagnose stelt of uitsluitt. Ze kijkt naar het totaalplaatje: wat gebeurt er in het hoofd van het kind en hoe uit zich dat in het gedrag? Allereerst voert de orthopedagoog een diagnostisch onderzoek uit. Dit gebeurt nooit zomaar even tussendoor.

Behandelplan op maat

Er worden gesprekken gevoerd met het kind en de ouders, en er wordt gekeken naar de thuissituatie en de school. Soms worden er gestandaardiseerde testen afgenomen, zoals de D-KEFS (Delis-Kaplan Executive Function System) of de BRSC (Behavior Rating Scale for Children).

Het doel is om de specifieke zwakke plekken in kaart te brengen.

• Cognitieve training: Oefeningen om het denken te sturen.
• Gedragstherapie: Het aanleren van nieuw gedrag door beloningen en structuur.
• Omgevingsaanpassingen: Veranderingen in huis of op school om de prikkels te verminderen.

Is het kind vooral moeite met plannen, of juist met het onderdrukken van impulsen? Als de problemen in beeld zijn, stelt de orthopedagoog een behandelplan op. Dit is geen standaardprotocol, maar een plan dat past bij het kind en het gezin.

Dit plan kan bestaan uit: De orthopedagoog werkt hierbij intensief samen met de ouders en de school. Consistentie is key; het gedrag moet zowel thuis als op school worden aangepakt.

De rol van de praktijkcoach

Waar de orthopedagoog vaak dieper duikt in de diagnose en de oorzaken, is de praktijkcoach meer gericht op de praktische uitvoering in het dagelijks leven.

Concrete vaardigheidstraining

De coach is de persoon die het kind helpt om de theorie in de praktijk te brengen. Stel je de coach voor als een soort personal trainer voor de hersenen.

• Hoe maak je een overzichtelijke planning?
• Hoe hak je een grote taak (zoals een spreekbeurt) in kleine, te behappen stukjes?
• Hoe gebruik je een timer om je focus te behouden?
• Hoe ruim je je schooltas in zonder dat het een chaos wordt?

De praktijkcoach leert het kind vaardigheden die het meteen kan gebruiken. Dit is heel concreet. Bijvoorbeeld: De coach traint dit in kleine stapjes. Het kind ervaart successen, wat het zelfvertrouwen enorm boost.

Een coach kijkt ook naar de omgeving. Is de werkplek opgeruimd?

Omgevingsaanpassingen en motivatie

Zitten er te veel afleidingen in de kamer? Samen met het kind en de ouders wordt de omgeving zo ingericht dat het makkelijker wordt om de EF-problemen te omzeilen. Daarnaast is motivatie een belangrijk onderdeel.

Een coach helpt het kind om realistische doelen te stellen en viert successen, hoe klein ook. Dit zorgt voor een positieve spiraal in plaats van een strijd.

Kosten en praktijken

De kosten voor een praktijkcoach variëren. Een uur coaching kan tussen de €75 en €150 liggen, afhankelijk van de ervaring en locatie.

Er zijn diverse gespecialiseerde praktijken in Nederland, zoals Praktijk De Zelfstandige in Amsterdam of andere regionale coaches die zich specifiek richten op EF-problemen. Het is belangrijk om te kijken naar een praktijkcoach of orthopedagoog die helpt bij EF-problemen en aansluit bij de behoeften van jouw kind.

Effectieve methoden en technieken

Zowel orthopedagogen als praktijkcoaches maken gebruik van bewezen methoden. Hieronder vallen een aantal technieken die helpen om de executieve functies te versterken.

Een veelgebruikte techniek is chunking. Dit betekent dat informatie wordt opgesplitst in kleine, logische stukjes.

Cognitieve training en structuur

In plaats van "maak je huiswerk", wordt het "leer hoofdstuk 1, bladzijde 10 tot 15". Dit vermindert de overweldigende druk. Ook self-monitoring (jezelf controleren) wordt veel geoefend. Het kind leert om tussendoor te checken: "Ben ik nog bezig met de taak die ik moet doen?"

Veel kinderen met EF-problemen zijn visueel ingesteld. Een stappenplan op een poster aan de muur of een checklist op de koelkast werkt vaak beter dan een mondelinge instructie.

Visuele ondersteuning en mindfulness

Daarnaast wint mindfulness aan populariteit. Korte oefeningen helpen het kind om tot rust te komen en de aandacht te richten. Dit is geen zweverig gedoe, maar een manier om de hersenen even te resetten.

Een techniek die steeds vaker wordt ingezet, is neurofeedback. Hierbij leert het kind om zijn eigen hersengolven te reguleren via een computerspel.

Neurofeedback

Hoewel dit specialistischer is, tooit onderzoek aan dat het effectief kan zijn bij het verbeteren van concentratie en impulscontrole.

Het is echter vaak een aanvulling op de training en niet altijd de eerste keuze.

Feiten en cijfers over EF-problemen

Het komt veel voor. Schattingen wijzen uit dat 10% tot 20% van de kinderen en adolescenten te maken heeft met executieve functiestoornissen.

Een onderzoek uit 2018 in het tijdschrift Child Development liet zien dat ongeveer 15% van de kinderen met ADHD ook ernstige problemen met executieve functies vertoont.

Maar het beperkt zich niet tot ADHD; ook bij kinderen met autisme of leerstoornissen zoals dyslexie komen deze problemen vaak voor. De impact is groot. Het leidt niet alleen tot lagere schoolprestaties, maar ook tot sociale problemen en een lager zelfbeeld.

Een rapport van het Trimbos-instituut schatte de maatschappelijke kosten van deze problemen op meer dan 500 miljoen euro per jaar. Dit komt door zorgkosten, maar ook door uitval op school en werk later in het leven. Vroegtijdige signalering en ondersteuning zijn dus essentieel.

Conclusie: Samenwerking is de sleutel

Wanneer een kind worstelt met executieve functies, is het niet genoeg om alleen te zeggen "probeer het nog eens". Er is een gerichte aanpak nodig. Een orthopedagoog brengt de problemen in kaart en zorgt voor een stevig fundament door de oorzaken te begrijpen.

De praktijkcoach zorgt voor de praktische vertaalslag, zodat het kind leert omgaan met zijn of haar eigen brein in het echte leven.

De beste resultaten ontstaan wanneer deze twee disciplines samenwerken met de ouders en de school. Door een consistente aanpak, zowel thuis als op school, krijgt het kind de ruimte om zijn talenten te ontwikkelen. Het is een investering in de toekomst van het kind, waardoor frustratie plaatsmaakt voor zelfvertrouwen en succes.